10 juli 1584 – De laatste woorden

PDP 139_detail

Een prent door Adolf van der Laan (naar Jan Luyken), 18de eeuw, ‘Heere, ontfermt u over het volk!’ | 

De moord

Op 10 juli 1584, net na de lunch, werd Willem van Oranje doodgeschoten in Delft. Dit gebeurde in de hal voor de eetzaal in zijn woonhuis in het Prinsenhof, waar nu het museum gevestigd is. Op die 10de juli leidde Willem van Oranje al zo’n twintig jaar het verzet tegen Spanje en haar koning, Filips II. Filips had Willem al in 1580 vogelvrij verklaard door een prijs op zijn hoofd te zetten. Meerdere aanslagen volgden, waarna de aanslag in het Prinsenhof – nota bene in het hol van de leeuw – uiteindelijk slaagde.

De waarheid

De moord op Willem van Oranje is een gebeurtenis met een enorme impact. Direct na de moord werden pamfletten opgesteld die in heel Europa werden verspreid. Zowel Spaanse als Nederlandse schrijvers haastten zich om de ‘waarheid’ rond de moord naar buiten te krijgen. Maar wat was de waarheid? Was hij meteen dood? Wie waren erbij? Sprak hij nog? Wat sprak hij? Willems laatste woorden – gesproken of niet – zouden nog lang doorklinken.

Laatste woorden

“Mijn god, heb medelijden met mij en dit arme volk”. Direct na de moord werden deze laatste woorden in het hele land – en ver daarbuiten – verspreid. Deze laatste woorden werden net als het verslag van de moord actief verspreid door de kring van medestanders rondom de prins. Maar of Willem deze woorden ook echt heeft gesproken staat niet vast. Omdat zijn verwondingen zo ernstig waren, was hij misschien op slag dood. Waar of niet, vaststaat dat deze woorden al 431 jaar een rol in onze geschiedenis spelen. Het is belangrijk om te beseffen wat de situatie in Nederland was in 1584. De afloop van de Opstand was nog onzeker en wat er zou gebeuren nu de prins was weggevallen was onduidelijk. De opstand tegen Spanje en het ontstaan van de nieuwe staat, Nederland, waren in 1584 al sterk verbonden met de persoon van Willem van Oranje. Tijdens zijn leven had hij de vorstelijke eretitel Vader des Vaderlands gekregen. De dood van de prins was een ramp voor het verloop van de Opstand. Het leek de politieke erfgenamen van Willem van Oranje het beste om de prins voort te laten leven als held. Dát hij laatste woorden sprak en de betekenis van deze woorden zijn daarbij niet te onderschatten. Zelfs met de dood voor ogen waren twee zaken voor Willem van Oranje belangrijk: zijn geloof in God en het lot van het Nederlandse volk. Willems vorstelijke zorg voor ons land moest in het collectief geheugen van de Nederlanders verankerd worden.

Niet alleen tijdgenoten van Willem van Oranje hechtten waarde aan zijn laatste woorden, ook zijn opvolgers grepen hier op terug. Volgens ooggetuigen zou Frederik Hendrik, Willems zoon, op zijn sterfbed in 1647 nog verwezen hebben naar zijn vaders laatste woorden door zelf te kiezen voor ‘Ik ben der Heeren Staeten dienaer’ als afscheid, waarna hij met een vaderlijk gebaar zijn armen spreidde en het land zegende.

Jouw wens voor Nederland

Willems woorden zijn al 431 jaar belangrijk voor Nederland. Zijn laatste wens ‘Mijn god, heb medelijden met mij en dit arme volk’ staat in ons geheugen gegrift. Laatste woorden, of een zorgvuldig gekozen wens kunnen veel betekenen voor andere mensen. Met welke woorden zou jij anderen willen inspireren? Wat wens jij voor Nederland? Misschien is 10 juli wel een goede dag om daar eens over na te denken.

IMG_0416MarcoZwinkels

De moordhal in Museum Prinsenhof Delft

Op 10 juli aanstaande staat Museum Prinsenhof Delft stil bij de moord op Willem van Oranje. Op weg naar deze datum vertellen we door middel van 10 krachtige beelden het verhaal van de moord op onze Vader des Vaderlands. Wil je deze stille getuigen én de plaats van delict echt zien? Kom dan naar Museum Prinsenhof Delft. En als je meedoet met onze Willem van Oranje – Actie mag je op vrijdag 10 juli gratis naar binnen. 

Door Maurice Wery, conservator Stads- en Oranjegeschiedenis, Museum Prinsenhof Delft