10 juli 1584 – Een monument voor de prins

B 6-18

Hendrick de Keyser, studieportret Willem van Oranje (vidimus grafmonument Nieuwe Kerk), terracotta, 1614-1621, bruikleen Rijks Museum Amsterdam | 

Na de vorstelijke begrafenis wordt Willem van Oranje bijgezet in de grafkelder in de Nieuwe Kerk in Delft. Er wordt daar een vrij armoedig grafmonument opgericht. Het duurt tot aan het Twaalfjarig Bestand – een tijdelijke vrede met Spanje – voordat de Staten-Generaal opdracht geven een praalgraf in de Nieuwe Kerk te laten bouwen. In 1614 wordt aan Hendrick de Keyser (1565-1621) de opdracht verleend dit graf vorm te geven. Hendrick de Keyser is op dit moment de beste beeldhouwer van Nederland. De projectleider werd op het hart gedrukt niet te kijken op een ‘duysent guldens ofte twee’: geld was dus geen probleem deze keer.

Vidimus

Willem van Oranje wordt twee keer afgebeeld op dit grafmonument. Eén keer alsof hij slaapt, comfortabel gekleed en met zijn hond aan zijn voeten. Van dit beeld is in Museum Prinsenhof Delft een gipsafgietsel op ware grootte te zien. Het tweede beeld van de prins toont hem op een heel andere manier. De prins zit op een troon, draagt een harnas en heeft de uitstraling van een held. In Museum Prinsenhof Delft zie je een van de twee overgebleven voorstudies voor dit portret (bruikleen Rijksmuseum). De beeldhouwer maakte terracotta modellen van (details van) het grafmonument die hij ter goedkeuring aan zijn opdrachtgevers liet zien. Op deze manier kreeg de opdrachtgever een beeld van wat zij konden verwachten. Zo’n presentatiemodel wordt een vidimus genoemd, wat Latijn is voor ‘wij hebben gezien’. Deze portretbuste is daar een goed voorbeeld van.

Het is een prachtig en krachtig portret. De prins tuurt onverschrokken in de verte. Zijn gelaatstrekken zijn stoer, hij is de onbetwiste held van de strijd tegen de Spanjaarden.

Vergelijk

Bezoekers van Museum Prinsenhof Delft kunnen eerst dit krachtige portret bekijken in de moordhal van het museum. Wie daarna doorloopt naar zaal 11 om het gipsen beeld van ‘slapende’ prins te bekijken, ziet daar een veel persoonlijker, veel benaderbare prins opgebaard. Het was een vernieuwende keuze van de beeldhouwer om Willem van Oranje zo informeel uit te beelden. Iedere bezoeker aan het grafmonument zag daar de eerste Nederlander, niet alleen getoond als vorst, maar ook als gewone Nederlander.

Replica graftombe Willem van Oranje - Museum Prinsenhof Delft - fotograaf MarcoZwinkels

Replica graftombe Willem van Oranje

Op 10 juli aanstaande staat Museum Prinsenhof Delft stil bij de moord op Willem van Oranje. Op weg naar deze datum vertellen we door middel van 10 krachtige beelden het verhaal van de moord op onze Vader des Vaderlands. Wil je deze stille getuigen én de plaats van delict echt zien? Kom dan naar Museum Prinsenhof Delft. En als je meedoet met onze Willem van Oranje – Actie mag je op vrijdag 10 juli gratis naar binnen. 

Door Maurice Wery, conservator Stads- en Oranjegeschiedenis, Museum Prinsenhof Delft