10 juli 1584 – Quis evadet?

74351.WvO_Archief Delft

Anoniem, Quis evadet / Allegorie op het overlijden van Willem van Oranje, tekening, circa 1618-1650 | 

In de collectie van Archief Delft bevindt zich een bijzondere en mysterieuze tekening. Op de tekening is Willem van Oranje op zijn doodsbed te zien, omringd door zijn deugden. Alle teksten zijn in spiegelbeeld weergegeven; waarschijnlijk is de tekening bedoeld als startpunt voor het maken van een prent. Van deze prent ontbreekt helaas ieder spoor. Ook de datering en maker van deze tekening zijn onbekend.

Nieuwe Kerk

De tekening lijkt gemaakt te zijn in de eerste helft van de zeventiende eeuw toen in de Nieuwe Kerk te Delft het grafmonument voor de prins werd gebouwd. Hoe men dit weet? Kijk maar eens goed naar het beeld van ‘de slapende prins’ dat een centrale plek op deze tekening inneemt. Dat beeld kwam eerder ter sprake; het is het marmeren beeld dat deel uitmaakt van het grafmonument voor Willem van Oranje, gebouwd in de jaren 1614-1623 en waarvan in zaal 11 van het museum een replica te zien is. De tekenaar heeft ongetwijfeld voor dit beeld gezeten toen hij zijn schetsen maakte. De rest van het praalgraf in de Nieuwe Kerk ontbreekt op deze tekening. We zien dat de prins omringd wordt door meerdere vrouwfiguren, waarvan Vrijheid (links) en Geloof (rechts) het meest opvallend zijn. In de hemel, waar god wordt weergegeven door vier Hebreeuwse letters, wordt Willem van Oranje met een lauwerkrans gekroond voor zijn verdiensten. Vóór de prins zit een jongetje bellen te blazen. Dit bellenblazen verwijst naar de vergankelijkheid van het leven, dat immers als een zeepbel uiteen kan spatten en opeens voorbij kan zijn. In het Latijn staat een spreuk die verwijst naar de Dood: Quis evadet? Wie kan de dood vermijden?

Mysterie

De tekening roept een hoop vragen op. Wie heeft de tekening gemaakt? En wanneer dan? Was het grafmonument al klaar of niet? Waarom is alleen de ‘slapende’ Willem van Oranje afgebeeld? Het staat vast dat de tekening iets met het praalgraf te maken heeft, maar alleen nader onderzoek – of een plotseling opduikende prent naar deze tekening – kan hierover duidelijkheid geven.

 

Op 10 juli aanstaande staat Museum Prinsenhof Delft stil bij de moord op Willem van Oranje. Op weg naar deze datum vertellen we door middel van 10 krachtige beelden het verhaal van de moord op onze Vader des Vaderlands. Wil je deze stille getuigen én de plaats van delict echt zien? Kom dan naar Museum Prinsenhof Delft. En als je meedoet met onze Willem van Oranje – Actie mag je op vrijdag 10 juli gratis naar binnen. 

Door Maurice Wery, conservator Stads- en Oranjegeschiedenis, Museum Prinsenhof Delft